Eerder kaartten we al aan dat nachtwerk een impact heeft op het lichaam en de biologische klok. Maar wat kunnen bedrijven doen om de impact tegen te gaan en hoe speelt het demografiefonds hierin een rol? De Algemene Centrale – ABVV sprak met prof. Dr. An Mariman, slaapexperte aan het UZ Gent. 

We brengen het onderwerp aan het licht vanwege de maatregelen die de Arizona-regering momenteel voorziet in verband met het nachtwerk. 

Wat denk jij van de versoepelingen van nachtarbeid die de regering voorziet?

“Ik kan mij niet uitspreken over economische noodwendigheden. Als slaapexpert kan ik alleen medische adviezen geven om de gezondheid te optimaliseren. Deze aanpassingen in het wettelijk kader van nachtarbeid mogen geenszins een uitholling betekenen van het belang dat aan het welzijn van de werknemers met nachtarbeid om medische redenen, die in de eerdere bijdrage toegelicht werden, moet gehecht worden.”

Zie jij al evoluties in beleid en bewustwording? 

“Er is een duidelijke toename in wetenschappelijke interesse rond de impact van nacht-en ploegenarbeid op slaap, gezondheid en welzijn. Onderzoek wijst steeds vaker op de negatieve gevolgen van onregelmatige werkuren, zoals slaapstoornissen, verhoogde stressniveaus en chronische gezondheidsproblemen. Toch blijft de structurele financiering van onderzoek naar shiftwerk beperkt, wat de vertaalslag naar praktijkgerichte aanbevelingen en beleidsmaatregelen bemoeilijkt. Er is wel een beleidsmatige en wetenschappelijke beweging rond werk gerelateerde gezondheid, maar nacht-en ploegenarbeid blijft hierin onderbelicht.”

Wat kunnen de bedrijven doen om de impact van nachtwerk te beperken?

“Ze kunnen limieten instellen op het aantal gewerkte uren per 24 uur en per periode van 7 dagen, dat is essentieel om de gezondheid van werknemers in ploegendienst te waarborgen. Dat gaat over restricties op het aantal en het tijdstip van de overuren. Er moet een minimum van 10 tot 11 aaneengesloten uren rust per 24 uur gegarandeerd worden, zodat werknemers ten minste 7 uur slaap kunnen krijgen.”

Wat kunnen ze specifiek uitvoeren?

• Preventieve screening: “Een systematische, preventieve evaluatie van de geschiktheid voor nachtwerk door de arbeidsgeneeskundige dienst is aangewezen.”
• Periodieke gezondheidsmonitoring: “Het is aangewezen om werknemers in nacht-en ploegendienst op regelmatige tijdstippen te screenen op fysieke en psychische klachten die verband houden met chronische belasting.”
• Alertheid en veiligheid: “Optimale lichtblootstelling op de werkvloer, met verhoogde intensiteit tijdens de eerste helft van de nachtshift, bij voorkeur tussen 00.00 en 04.00. Het moet mogelijk zijn om korte rustpauzes of powernaps (10-20 minuten) te nemen, mits voorzien van geschikte rustfaciliteiten.”
• Gezonde levensstijl: “Voorzie gezonde maaltijden via het bedrijfsrestaurant of catering, bied toegang tot fitnessfaciliteiten zoals loopbanden en hometrainers, en stimuleer ontspanning met educatie en praktische relaxatie- en ademhalingstechnieken.”
• Educatie over slaap- en waakhygiëne: “Gerichte vorming voor ploegarbeiders, en nachtwerkers in het bijzonder, is noodzakelijk.”
• Psychosociale ondersteuning: “Faciliteer toegang tot mentale gezondheidszorg, coaching en counseling.”
• Verkeersveiligheid: “Stimuleer het gebruik van openbaar vervoer, vooral na lange nachtdiensten.”

Welke rol speelt het Demografiefonds hierin?

“Er zijn verschillende aandachtspunten die vakorganisaties kunnen ontwikkelen, om werknemers met shiftwerk beter te ondersteunen en zo ook de bedrijven te helpen naar effectiviteit in een cultuur van welzijn. Het demografiefonds kan bijvoorbeeld pilootprojecten rond welzijn van shiftwerkers ondersteunen in individuele bedrijven of een educatief programma uitrollen voor alle bedrijven in deze specifieke sector.”

Zo kunnen bedrijven bijvoorbeeld:

• “zorgen voor vaste vertegenwoordiging van shiftarbeiders in ondernemingsraden en CPBW.”
• “samenwerken met vakbonden om preventieve gezondheidsprogramma’s op te zetten (slaapadvies, stressbegeleiding,..).”
• “vakbondscampagnes ondersteunen rond psychosociale risico’s bij onregelmatige werkuren.”
• “vakbonden stimuleren om ook atypische en kwetsbare shiftarbeiders (tijdelijk, deeltijds, oudere werknemers) actief te betrekken.”

Nachtwerk vraagt om beleid, preventie en ondersteuning. “Het is aangewezen om gerichte onderzoeksfinanciering te voorzien voor shiftarbeid en slaapgerelateerde gezondheid”, aldus prof. Dr. An Mariman. De vakbonden en het Demografiefonds kunnen hierin een sleutelrol spelen. Want werkbaar werk is een recht, ook voor nachtarbeiders.