In aanloop naar het Wereldkampioenschap op het Amerikaanse continent hebben de Rode Duivels opvallende maatregelen genomen om de impact van jetlag te beperken. Met een tijdsverschil dat kan oplopen tot negen uur wordt het biologische ritme van de spelers sterk verstoord. Daarom werd in hun hotel een specifiek verlichtingssysteem geïnstalleerd, afgestemd op het biologische ritme, om de slaapkwaliteit en het herstel te verbeteren.

Deze aanpak is geen detail of luxe, maar steunt op stevige wetenschappelijke basis. Licht is immers de belangrijkste externe factor die onze biologische klok regelt. Wanneer het via de ogen wordt waargenomen, stuurt het signalen naar de hersenen die bepalen wanneer het lichaam actief moet zijn en wanneer het moet rusten. Door het tijdstip, de intensiteit en de kleur van het licht aan te passen, kan men dus rechtstreeks invloed uitoefenen op slaap, alertheid en herstel.

Wat in de topsport geldt, is bijzonder relevant voor de arbeidswereld. Nacht- en ploegenarbeid verstoort structureel het biologische ritme van werknemers, aangezien zij actief moeten zijn op momenten waarop het lichaam normaal geprogrammeerd is om te rusten. Dit leidt vaak tot slaapstoornissen, vermoeidheid en een verminderde concentratie, en verhoogt bovendien het risico op fouten en arbeidsongevallen. Wetenschappelijke studies tonen ook aan dat deze verstoringen van het biologische ritme vaak voorkomen bij ploegwerkers en reële gevolgen hebben voor hun gezondheid en functioneren op het werk.

In dit kader wijst onderzoek uit dat het aanpassen van de verlichting een van de meest doeltreffende hefbomen is om deze negatieve effecten te beperken. Door de verlichting op de werkplek af te stemmen op het moment van de dag en het type werk, kan men de alertheid tijdens het werk verhogen, slaperigheid verminderen en de prestaties en veiligheid verbeteren. Doordacht lichtgebruik helpt ook om het lichaam beter voor te bereiden op rust na het werk.

Deze effecten worden verklaard door de rechtstreekse invloed van licht op hormonale processen. Fel en koel licht, typisch voor actieve fases, vermindert de aanmaak van melatonine – het slaaphormoon – en bevordert waakzaamheid. Omgekeerd geeft warmer en minder intens licht signalen van ontspanning en bereidt het lichaam voor op het inslapen.

Vandaag kunnen bedrijven deze principes concreet toepassen dankzij zogenaamde circadiane of dynamische verlichtingssystemen. Deze passen de intensiteit en kleur van het licht aan gedurende de dag of werkshift, om zo goed mogelijk het natuurlijke ritme van het menselijk lichaam na te bootsen. Dit helpt werknemers zich beter aan te passen aan onregelmatige uren en vermindert de negatieve effecten van ploegarbeid.

Het voorbeeld van de Rode Duivels toont aan dat prestaties niet alleen afhangen van individuele inzet, maar ook van de omstandigheden waarin mensen functioneren. Ook in bedrijven kunnen relatief gerichte maatregelen belangrijke effecten hebben. Investeren in aangepaste verlichting betekent investeren in gezondheid, het verminderen van vermoeidheid en risico’s, en het duurzaam verbeteren van prestaties.

De conclusie is duidelijk: wat in de topsport vanzelfsprekend is geworden, wordt in de arbeidswereld nog te weinig benut. Nochtans bevestigen zowel praktijkervaring als wetenschappelijk onderzoek het essentiële belang van licht voor het menselijk functioneren. Inzetten op herstel, slaap en het biologische ritme betekent investeren in gezondere werknemers. In dat kader kunnen maatregelen die gericht zijn op het humaniseren van nacht- en ploegarbeid — wanneer ze degelijk onderbouwd zijn, bijvoorbeeld via acties rond vermoeidheid of herstel — ook mee gefinancierd worden via het Demografiefonds, binnen een globale aanpak gericht op het verbeteren van het welzijn van werknemers.

Lees ook ons artikel 'Futuristische brillen' gelinkt aan dit thema. - Dossier demografiefonds

Bronnen: Philis Hue & partnerschap Rode Duivels - Rode Duivels laten speciale verlichting tegen jetlag installeren in hotel - Studie over licht (Oxford Academic) - Artikel over licht en ploeg- en nachtarbeiders (ScienceDaily)