U bent hier

Internationaal

donderdag 15 februari 2018, 15:30

Verhuizen om te werken: Zimbabwaanse huishoudwerkers in Zuid-Afrika

Wereldwijd verhuizen mensen noodgedwongen om een job te vinden om te kunnen overleven. In Zuid-Afrika onderzochten we de situatie van arbeidsmigranten in de huishoudsector. “Alle huishoudwerkers in dit land kennen dezelfde problemen: lage lonen, het niet uitbetalen van overuren, seksuele intimidatie en ga zo maar door”, zegt Eunice Dhadsla, vakbondsvrouw bij  SADSAWU die huishoudwerkers organiseert en waar FOS in Zuid-Afrika mee samenwerkt. “Maar voor arbeidsmigranten is het vaak nog moeilijker.”

Wat zijn de grootste problemen van arbeidsmigranten in de huishoudsector?

“Ze hebben meer schrik om voor zichzelf op te komen. De werkgevers maken daar misbruik van. In de eerste plaats door de lonen te drukken. En als de buitenlandse werknemer toch protesteert, dreigt de werkgever om de politie of de dienst vreemdelingenzaken te bellen.

De werkgevers zetten de huishoudwerkers ook tegen mekaar op. Een buitenlandse werkneemster zal vaak bereid zijn om harder te werken voor een lager loon. Vervolgens wordt er druk uitgeoefend op de Zuid-Afrikaanse poetsvrouw. Als zij niet inbindt, wordt ze ontslagen en neemt de werkgever een tweede migrant in dienst. Dat zet kwaad bloed bij Zuid-Afrikaanse werkneemsters en leidt tot racisme. Als vakbond hameren we erop dat de buitenlandse werknemers geen schuld treffen, wel de bazen. Maar het blijft een moeilijk verhaal.”

Dit zal voor veel mensen in België bekend in de oren klinken, bij ons spreken we van ‘sociale dumping’. Wat doet de vakbond hieraan?

“We recruteren actief migrant workers. We vinden het belangrijk om ze lid te maken van de vakbond. In de eerste plaats kijken we dan of ze in aanmerking komen voor papieren. Volgens de Zuid-Afrikaanse wetgeving hebben arbeidsmigranten die vijf jaar in het land zijn recht op een werkvergunning. Velen weten dat niet. 

Daarnaast geven we ook vorming over hun rechten. Zelfs arbeiders met papieren denken soms dat ze geen aanspraak maken op de arbeidsrechten in dit land. En we proberen hen te versterken en hun zelfvertrouwen op te krikken, zodat ze ook effectief durven eisen wat ze moeten krijgen.”

 “Ten slotte proberen we ook iets te doen aan de zogenaamde employment agencies. Dat zijn vaak schimmige interimbedrijfjes die mensen over de grens smokkelen en illegaal tewerkstellen. Feitelijk gaat het over mensenhandel. Het zijn schrijnende verhalen: het paspoort wordt afgenomen, arbeiders worden gehuisvest in onmenselijke omstandigheden en krijgen een hongerloon uitbetaald.

We hebben verhalen verzameld van vrouwen die in de prostitutie gedwongen worden. Ze kunnen nergens naartoe, want ze hebben geen paspoort meer. 

Je sprak van onbegrip bij de Zuid-Afrikaanse collega’s, soms is er zelfs sprake van racisme. Heeft SADSAWU een strategie om daar tegenin te gaan?

“We zetten migranten en Zuid-Afrikaanse werknemers samen in vergaderingen en in workshops. We leggen uit dat het de taak van de vakbond is om alle werknemers te verdedigen, ongeacht hun nationaliteit, kleur, geloofsovertuiging en als ze papieren hebben of niet. Wij komen op voor arbeiders, punt aan de lijn.

We maken ook duidelijk dat goedkope arbeid het probleem is, niet de persoon. En dat we samen moeten strijden voor betere loon- en arbeidsvoorwaarden voor ons allemaal in plaats van ons uit elkaar te laten spelen door de bazen.

Soms zijn er ook wel mooie verhalen. Een van onze actieve leden werkt samen met een vrouw uit buurland Lesotho. De werkgever wilde haar geen vrijaf geven op kerstdag. Ze zei dat, zolang zij met haar collega onder hetzelfde dak werkt, haar collega ook op dezelfde manier behandeld moet worden. De werkgever schrok van die reactie en heeft uiteindelijk beiden vrijaf gegeven. Met die verhalen proberen we onze achterban te inspireren. Samen sterk!”

 

Alice: Zimbabwaanse huishoudwerkster in Zuid-Afrika


Alice glimlacht. De Zimbabwaanse poetshulp werkt al tien jaar in Zuid-Afrika. Met het geld dat ze hier verdient kan ze haar familie in Zimbabwe een beetje ademruimte geven. Achter haar opgewektheid schuilt echter een minder rooskleurige realiteit. Ze verliet Zimbabwe in 2007, omdat er eenvoudigweg geen werk is.


“De situatie in mijn land is triest”, vertelt ze, “zelfs hoger opgeleiden vinden geen werk.” Voor haar was het ofwel migreren ofwel honger leiden. Omdat ze al familie had in Johannesburg, nam ze de beslissing om te verhuizen en haar geluk in Zuid-Afrika te beproeven.


 Is het moeilijk om aan een werkvisum te geraken in Zuid-Afrika?

“Net als bijna alle Zimbabwanen, stak ik de grens over zonder papieren. Het is toch niet mogelijk om een visum te krijgen. Dankzij mijn familieleden en het netwerk van Zimbabwanen hier, vond ik wel gezinnen waar ik kon gaan poetsen. Maar dat waren telkens korte opdrachten: de ene dag hier, de andere dag daar. Het is ook moeilijk om op die manier een kamer te huren: je kan de juiste papieren niet voorleggen en bovendien heb je geen regelmatig inkomen. Het was hard in het begin.”


Hadden jouw werkgevers begrip voor jouw moeilijke situatie?

“Neen, integendeel. Vaak werd er zelfs extra geprofiteerd van mij. Ik werd minder betaald, overuren werden helemaal niet betaald, wettelijke feestdagen werden niet gerespecteerd, enzovoort.

Mijn situatie is pas beginnen veranderen na 2010. Toen was er een grote regularisatiecampagne voor Zimbabwaanse migranten in Zuid-Afrika. Ik kreeg een tijdelijk werkvisum en kon legaal aan de slag. In dezelfde periode vond ik een goede werkgever waar ik fulltime kon werken, die mijn rechten wel respecteerde.”


Wat brengt de toekomst voor jou?

“Ik hoop op een dag te kunnen terugkeren naar Zimbabwe. Maar zoals het er nu uitziet zal ik nog een hele tijd in Zuid-Afrika moeten blijven. De situatie in Zimbabwe is er enkel op achteruitgegaan sinds ik vertrokken ben.

De tijdelijke werkvisums voor Zimbabwanen verlopen eind dit jaar. We hopen allemaal op een nieuwe verlenging. De Zuid-Afrikaanse overheid moet ook beseffen dat niemand kan en zal terugkeren naar Zimbabwe. Ze kunnen toch niet zomaar miljoenen mensen terug in de illegaliteit duwen?”

Dit artikel kwam tot stand dankzij FOS. Lees het volledige artikel op hun website.